Bestuurders signaleren scherpe tegenstellingen in samenleving
Bestuurders, ondernemers, directeuren en managers maken zich zorgen over de scherpe tegenstellingen in de Nederlandse samenleving, maar zijn tegelijkertijd optimistisch over de nabije toekomst. Dat blijkt uit een peiling van Consonant communicatiegroep onder haar relaties. Consonant vroeg bestuurders, ondernemers, directeuren en managers uit de publieke sector en het bedrijfsleven wat spontaan bij hen opkomt als antwoord op de vraag “Hoe duidt u de actuele beweging in de samenleving?”. Aan de peiling namen zo’n zestig relaties van Consonant deel. Opvallend is dat iets meer dan de helft van de deelnemers in hun antwoord vrijwel direct begint over scherper geworden tegenstellingen, bijvoorbeeld tussen arm en rijk, jong en oud, werkenden en niet-werkenden, globaal en lokaal en tussen burgers die handig zijn met internet en burgers die dat helemaal niet zijn. Bijna eenvijfde verwijst naar actuele ontwikkelingen in de politiek of economie, terwijl kleinere gedeelten van de respondenten het specifiek over banen en werkgelegenheid hebben. Andere thema’s die er uit springen zijn jongeren en onderwijs, dienstverlening en kwaliteit, veiligheid en de balans tussen traditionele waarden en vernieuwing. Slechts een enkeling noemt duurzaamheid – in de zin van klimaatverandering en milieu. Tegenstellingen overbruggen Er heerst verwarring in de samenleving. Veel burgers maar ook organisaties en bedrijven worstelen met de scherper geworden tegenstellingen maar weten niet hoe deze moeten worden aangepakt of opgelost. Wel ondervinden de geïnterviewden dat de tegenstellingen de beweging in de samenleving tegenhouden. Mensen willen de ‘draai’ maken naar betere verhoudingen maar weten niet hoe, aldus veel deelnemers aan de Consonant-peiling. Anderen menen dat “het chagrijn” de boventoon voert, dat er weinig tijd is voor verdieping en “dat er geen fouten meer mogen worden gemaakt”. Nederland bevindt zich volgens de relaties van Consonant dan ook in een cruciale fase. Voor veel geïnterviewden is het een kwestie van “er op of er onder”. De worsteling heeft richting nodig en de vraag is wie die aangeeft. “Ik vind de huidige beweging zorgwekkend”, zegt Roland Wondolleck, directeur Rotterdam-The Hague Airport. “Je kunt de samenleving vergelijken met de situatie in een gezin waarin grotere en kleinere wrevels en irritaties bestaan die niet helder worden benoemd en waar dus geen heldere lijn voor een oplossing en aanpak wordt gekozen. We moeten breder en sterker inzetten op wat ons wél verbindt ”. Daar tegenover staat dat veel van de respondenten goede mogelijkheden zien de tegenstellingen te overbruggen en het leven plezieriger te maken. Er is zeker hoop. Door de almaar toenemende technologie en het gebruik van sociale media gaan deuren open die anders voor veel mensen gesloten zouden blijve
n. Anderen zien een toename van kleinschaligheid waardoor de persoonlijke contacten belangrijker zullen worden. “Ik duid de huidige beweging als positief; back to basics, het gaat weer veel meer over de echte waarden in het leven”, stelt Francine Houben, hoogleraar, architect en directeur-eigenaar van het vooraanstaande Delftse ontwerpbureau Mecanoo. “Eco en gezondheid zijn blijvend, schat ik in. In de globaliserende wereld gaat het steeds meer om het vasthouden van en werken vanuit de eigen identiteit”. Veel mensen van allerlei leeftijden en afkomst pakken flink aan en worden mondiger, zo menen sommigen, die ook signaleren dat de integratie tussen bevolkingsgroepen steeds beter op gang komt. “De generatie ‘young ethnic professionals’ maakt momenteel de grootste stappen op de sociale ladder”, zegt Arjan Erkel, directeur Malaria No More en voormalig medewerker Artsen zonder Grenzen. Eigenaresse Maaike Zengin Dogan van restaurant Obba in Rotterdam: “Mensen wachten niet meer, er wordt flink aangepakt. Vooral jonge ondernemers hebben de houding: als je tot morgen wacht, ben je te laat”. Kerntaken nader bepalen Ook zijn de ondervraagden redelijk positief over de gevolgen van de financiële en economische crisis. Weliswaar zijn het zware tijden voor zowel de publieke sector als het bedrijfsleven en verliezen mensen hun baan. Sommigen stellen dat Nederland in politiek en economisch opzicht “te veel navelstaart”. Maar de deelnemers aan de peiling vinden het positief dat overheid en bedrijven mede door de crisis hun kerntaken nader definiëren en daar naar gaan handelen. Ook werknemers komen steeds vaker op voor hun rechten. Voorzitter Agnes Jongerius van de vakcentrale FNV verwijst in dit verband naar de recente staking van de schoonmakers, die een CAO-akkoord hebben afgedwongen: “Dat is echt een beweging van onderop, van de schoonmakers zelf, die hun eigen acties bedachten en uitvoerden, hun eigen woordvoering deden en zelf met de werkgevers onderhandelden. Respect!”, aldus Jongerius. Voorzitter Bernard Wientjes van de werkgeversorganisatie VNO-NCW hekelt het negativisme in ons land. “Ik zie veel pessimisme om mij heen, maar daar verzet ik mij fel tegen. Ons nieuwe beleidsprogramma heet eenvoudigweg ‘Optimistisch’. Nederland is een rijk land en een sterke economie maar we kunnen nog veel beter. Daar gaan ondernemers in Nederland voor.” Astrid Sanson, directeur Stedenbouw gemeente Rotterdam: “In deze tijden van crisis kijken alle betrokkenen bij stedelijke ontwikkeling opnieuw naar hun rol. Dit is een uitgelezen moment om de volgende stap naar gezamenlijkheid te maken. Met een goede dialoog tussen overheid en alle betrokkenen in een gebied op basis van vertrouwen en begrip voor ieders positie.” Wat banen en werkgelegenheid betreft, signaleren sommigen dat met name oudere werknemers het zwaar hebben. Als zij op straat komen te staan, is de kans dat ze weer aan de slag kunnen minimaal. De vergrijzing zal grote gevolgen hebben; niet alleen voor de schatkist maar er zullen ook grote tekorten op de arbeidsmarkt komen als ouderen niet aan het werk kunnen blijven. De tegenstellingen tussen werkenden en niet-werkenden zullen groter worden, vreest een aantal geïnterviewden. Schijnwereld Over jongeren en onderwijs zeggen de respondenten dat de kennis die jongeren zelf verwerven via internet enorm toeneemt. Dat heeft tal van voordelen, zoals een ruimere en zelfstandige blik op de wereld. Maar kinderen kunnen door het enorme gebruik van populaire sociale media als MSN, Hyves en Facebook in een schijnwereld komen te leven en aan sociale armoede gaan lijden. Verder constateren diverse deelnemers dat er tegenwoordig steeds meer van scholen wordt verlangd. Door de rijksoverheid, door lokale overheden, door maatschappelijke organisaties en door ouders. Scholen nemen aldus een groot gedeelte van de opvoeding over. “Al deze ontwikkelingen en krachten maken de rol van de schooldirecteur zeer belangrijk, maar ook ingewikkeld. Ik merk dat deze rol wordt onderschat”, meent algemeen directeur Ad Vos van de Stichting Primair Onderwijs PCOAZ. Ook in de dienstverlening speelt het internet een steeds grotere rol, constateren enkele deelnemers aan de peiling van Consonant. Dat lijkt de service aan consumenten te vergroten. Maar de toegang tot informatie via internet wordt steeds belangrijker om serieus te kunnen deelnemen aan de maatschappij. Sommigen zien “een verschuiving van het actief brengen van informatie door overheid en bedrijfsleven naar het actief halen van informatie door de burger”. Om daarmee te kunnen omgaan, hebben burgers bepaalde vaardigheden nodig en die heeft lang niet iedereen. Gevaar is dat sommige burgers zullen afhaken. “Vertrouwen in overheid, instituties maar ook in de financiële sector staat onder druk. Vertrouwen kunnen we alleen maar terugwinnen als we datgene doen wat de mensen van ons verwachten. Voor verzekeraars is dat: het bieden van zekerheid”, aldus algemeen directeur Richard Weurding van het Verbond van Verzekeraars. Vernieuwing en traditie Enkele relaties van Conson ant stippen de balans aan tussen vernieuwing en traditie. De huidige samenleving zit vol paradoxen. Objectief gezien maken we in Nederland de rustigste, meest stabiele en meest welvarende periode uit de geschiedenis mee. Echter, veel burgers ervaren de huidige samenleving als turbulent. Ze voelen zich onzeker en verzetten zich tegen elke verandering. Dat komt door de snelle technologische vernieuwingen en de enorme hoeveelheid informatie die mensen dagelijks moeten verwerken. “Dat gevoel van onzekerheid en de weerstand tegen vernieuwing moeten we serieus nemen. Daar zal het de komende jaren om gaan: het vinden van een balans tussen vernieuwing en traditie”, aldus directeur Peter van der Zant van bureau Art. Willibrord Davids, voormalig voorzitter van de Onderzoekscommissie Irak, constateert: “Emotie en actie, kunst en techniek. De samenleving kan niet zonder”. Enkele deelnemers aan de Consonant-peiling uiten hun zorgen over het hufterige gedrag in het dagelijks leven, zoals in het openbaar vervoer. “Het aant
al incidenten neemt af, maar de aard ervan wordt harder”, geeft algemeen directeur Pedro Peters van het Rotterdamse openbaar vervoerbedrijf RET aan. “Schelden wordt spugen, spugen wordt slaan. Dit zie je niet alleen in het openbaar vervoer, maar overal”. Er is sprake van een doorzettende normvervaging, vinden velen. Er zijn daarom strakkere normen nodig en die beginnen bij de opvoeding. Anderen willen dat de opsporingsambtenaren in het openbaar vervoer en hun bevoegdheden zowel landelijk als op lokaal niveau meer bekendheid krijgen. Het motto hierbij is ‘Onbekend maakt onbemind’. Sommigen vinden daarentegen dat, onder invloed van terroristische dreiging, de aandacht voor veiligheidsaspecten te veel is doorgeslagen in sectoren waar veiligheid voorheen nauwelijks een rol speelde. “Deze ontwikkeling kan doorschieten in een ongewenste ‘verveiliging’ van de samenleving: een overreactie die andere waarden zoals vrijheid en toegankelijkheid beknot”, meent onderzoeker Koos van der Bruggen van de TU Delft. Verdieping en versnelling Directeur Corine Hoppenbrouwers van Consonant communicatiegroep vindt de uitkomsten van de peiling verrassend. “We hebben onze relaties bewust gevraagd om spontane reacties. Je zou verwachten dat zij de economische of politieke situatie zouden aanstippen, of iets in hun branche of sector. Dat zij in groten getale de scherper geworden tegenstellingen centraal stellen, hadden we niet vooraf kunnen bedenken”, aldus Hoppenbrouwers. “Achteraf bezien is het wel te verklaren. Onze samenleving is danig in beweging en dat houdt de gemoederen kennelijk flink bezig”. Hoppenbrouwers is overigens blij dat de deelnemers aan de Consonant-peiling niet blijven steken in negativisme. “Velen signaleren gelukkig positieve ontwikkelingen met tal van aanknopingspunten. Het moet vanuit de mensen en de organisaties zelf komen en niet door allerlei overheidsmaatregelen, zo geven de meesten aan”. Consonant zal de uitkomsten van de peiling gebruiken in de dienstverlening aan haar opdrachtgevers. “Veel instanties en bedrijven hebben behoefte aan het overbruggen van de tegenstellingen door verdieping, versnelling en het verstevigen van de band met hun doelgroepen. De uitkomsten van deze peiling geven ons handvatten om hen daarbij nóg beter te helpen”, aldus Corine Hoppenbrouwers. Lees alle quotes uit de peiling
|